Pewnego razu zgłosił się do mnie klient, pan w średnim wieku, który opowiedział swoją historię. Jego ojciec, człowiek o silnym charakterze, sporządził testament, w którym cały majątek zapisał swojemu bratu. Dla mojego klienta i jego siostry była to szokująca wiadomość – ojciec pominął ich oboje, mimo że przez lata żyli blisko i, przynajmniej w przypadku siostry, relacje były dobre.

Kto może domagać się zachowku?

Zachowek to prawo, które przysługuje najbliższym osobom – dzieciom, małżonkowi, a czasem rodzicom spadkodawcy. Mój klient, będąc synem zmarłego, miał pełne prawo do zachowku, podobnie jak jego siostra. Nawet jeśli testament wskazywał, że całość majątku ma przejść na wujka, prawo do zachowku chroniło ich przed całkowitym pominięciem.

Jak wylicza się zachowek?

Aby zrozumieć, ile przysługuje zachowku, musimy wiedzieć, jak wyglądałby podział majątku, gdyby nie było testamentu. W tym przypadku klient i jego siostra odziedziczyliby po połowie majątku ojca. Zachowek wynosi jednak połowę tej wartości. To znaczy, że każdemu z nich przysługiwało po 25% majątku.

Wyjątkiem byłaby sytuacja, gdyby jedno z dzieci było małoletnie lub niezdolne do pracy – wtedy zachowek wynosiłby więcej, bo aż dwie trzecie ich części.

Kiedy rodzice mogą domagać się zachowku?

Rodzice spadkodawcy mogą wystąpić o zachowek tylko wtedy, gdy ten nie miał dzieci. W przypadku mojego klienta to nie miało znaczenia, bo spadkodawca miał dwójkę dzieci. Jednak warto o tym wspomnieć, bo zdarza się, że spadkobiercy często nie wiedzą, czy ich prawo do zachowku wchodzi w grę.

Czy zawsze można otrzymać zachowek?

Nie zawsze. W trakcie rozmowy z moim klientem zastanawialiśmy się, czy ojciec mógł wprowadzić zapis o wydziedziczeniu. Wydziedziczenie pozbawia prawa do zachowku, ale musi być uzasadnione i wyraźnie zapisane w testamencie – np. jeśli dziecko rażąco zaniedbywało swoje obowiązki wobec spadkodawcy. W tej sytuacji, pomimo napiętej relacji między ojcem a synem, nie było podstaw do wydziedziczenia, więc mój klient mógł dochodzić swojego prawa.

Co z siostrą klienta?

Siostra, która przez lata opiekowała się ojcem, również mogła zgłosić roszczenie o zachowek. Chociaż ojciec zapisał całość majątku swojemu bratu, siostra miała prawo do swojej części. Udało jej się więc zabezpieczyć przynajmniej część tego, co jej się należało z mocy prawa.

Podsumowanie

Historie takie jak ta pokazują, że zachowek to ważna ochrona dla najbliższych, nawet jeśli testament jest dla nich niekorzystny. Jeśli znajdujesz się w sytuacji, gdzie testament pominął Ciebie lub bliską Ci osobę, warto znać swoje prawa. Zachowek to sposób, aby zadbać o to, co się należy, a wsparcie prawnika może pomóc przejść przez ten proces bez niepotrzebnych trudności.